About kastephale

A retired telecom engineer.

శర్మ కాలక్షేపంకబుర్లు-మినపసున్ని.

మినపసున్ని.

ఎండలు మండుతున్నాయి, భాస్కరుడి పేరుకి సరిపోయినట్టుగా అన్నీ చప్పరించడమే సరిపోతోంది, పళ్ళింకా కట్టించుకోలేదు, ఏంతినాలన్నా కష్టంగానే ఉంది, ఇది ఆలోచించి ఇల్లాలు మినపసున్ని చేసినట్టుంది, మొన్ననోక రోజు మధ్యాహ్నం పెట్టింది, ఆహా ఏమి రుచి, ఏమి రుచి మళ్ళీ చిన్న తనం లోకి వెళిపోయా.

మినపసున్ని చేయాలంటే మినుగులు వాడుకోవాలి. పప్పు కాదు. మినుగుల్ని వేయించుకోవాలి, అసలు మినపసున్ని రుచి ఈ మినుగులు వేయించడం లోనే ఉంది. మినుగులు వేయిస్తే కమ్మటి వాసనొస్తుంది, అప్పుడు దింపేయాలి. చల్లబడిన మినుగుల్ని విసురుకోవాలి మెత్తగా, పొట్టుతో సహా.ఇలాగైతే చాలా బలుహారం. ఎక్కువమంది, ఒకసారి వేయించిన మినుగుల్ని తిరగలిలో విసురుతారు, కచ్చపచ్చాగా.పొట్టు పోతుంది, చెరిగేస్తే. అప్పుడు మెత్తగా విసురుతారు. కొంతమందయితే చాయ మినపగుళ్ళు  వాడేస్తున్నారు. మినుగులు, ఒక చెంచాడు నెయ్యి వేసి అందులో వేయించుకుంటే ఇంకా బాగుంటాయి. శేరు మినుగులకి ఒక చారెడు బియ్యం కూడా చేర్చి వేయించుకుంటే రుచి బ్రహ్మాండం..తరవాత కావలసినది బెల్లం,మేమయితే బూరుగుపల్లి లేదా తాటిపాక బెల్లం అంటాం, దానిని కోరుకోవాలి, కత్తిపీటని. చితకకొడితే ముక్కలుండిపోతాయి,ఇబ్బందేం కాదుగాని ఉండ విడిపోడానికి కారణం కావచ్చు. ఉండ విడిపోతే బాగోదు. ఈ రోజుల్లో పంచదార వాడేస్తున్నారు కాని, బాగోదు. చివరిగా కావలసినది నెయ్యి. ఇది గేదె నెయ్యి ఐతే మంచిది. ఆవునెయ్యి కుశాగ్రబుద్ధికీ, గేదె నెయ్యి బలానికి పెట్టింది పేరు.

ఇప్పుడు మినపపిండిలో బెల్లంకలిపి ఆ తరవాత కరిగించిన నెయ్యిపోసి దగ్గరగా ఉండ చుట్టి ఉంచుకుంటే చాలా రోజులు నిలవ కూడా ఉంటాయి. తింటే ఆహా ఏమి రుచి అనరా మైమరచి అన్న మా మిత్రుని మాట అక్షరాలా నిజం….

మినపసున్ని అంటే మావూరు జ్ఞాపకానికొచ్చింది.మాదో శుద్ధపల్లెటూరు, తూ.గో.జి.లో. ఊరినిండా ఒక కులం వారే ఎక్కువ, అందరూ వ్యవసాయదార్లు, కలిగినవారు కూడా. వీరింట్లో అమ్మాయి పెళ్ళయితే అల్లుడు మ నుగుడుపులుకి వచ్చేవాడు. ఇవి మనుగుడుపులుకాదు ”మును కుడుపులు” అనగా మొదటిసారి విందులు అని అర్ధం, చక్కటి తెనుగుమాట అలా తయారైపోయింది. సాధారణంగా మునుగుడుపులంటే మూడురోజులు, ఒకప్పుడు వీటిని వేరుగా చేసేవారు. కొంతకాలం తరవాత కార్యం, మునుగుడుపులు కలిపేశారు, మరిప్పుడు మనుగుడుపులకి సమయమే లేదు, పెళ్ళే గంటలో చేసుకుంటూంటే, మిగతా వాటికి సమయమెక్కడా? దారి తప్పేమా?

మావన్నీ వరిభూములు, వరి తరవాత మినుగులు పండించడం అలవాటు, చెరకు పండించడమూ,బెల్లం ఆడటమూ అలవాటే, ఇక పాడి గురించి చెప్పేదే లేదు, మా దగ్గర గౌడు గేదిలని, పూటకి నాలుగు కుంచాల పాలిచ్చే గేదెలుంటాయి, వాటిని అలా మంచి దాణాతో మేపుతారు. మా వూరు దగ్గర గుమ్మిలేరు అనే ఊరుంది, ఆ ఊళ్ళో ఒకతను వేసవిలో పశువులకి వేడి నుంచి రక్షణకి ఫేన్లు పెట్టిస్తాడు,తడిపిన గోనె బరకాలు షెడ్ చుట్టూ కట్టిస్తాడు, షెడ్ మీద నీళ్ళు జల్లే ఏర్పాటూ చేస్తాడు. అంతే కాదు అతని ఇంట కపిలగోవు ఎప్పుడు వచ్చిందో కాని ఆ తరవాత నుంచి కపిలదూడలనే పెడుతుంది, లక్షలిస్తామని అంటారు దూడలకి, కాని అమ్మడు. గోపోషణ అంత శ్రద్ధగా చేస్తాడు. ఏంటో ఈ వేళ శాఖాచంక్రమణం పెరిగింది.

మాకు మినుగులుకి,బెల్లానికి,నేతికి లోటులేదు అన్నీ ఇంటిలోవే,మినుము పప్పులలో రాజు కదా! మరి మినపసున్నికి లోటేమీ? పాతకాలంలో వీశ సున్ని ఉండలు సారి తెచ్చేవారు, వాటిని ఊరిలో పంచేవారు కూడా. ఈ కులంలోవారి అల్లుడు మనుగుడుపులకొస్తే అదో చిత్రంగానే ఉండేది. మునుగుడుపులకొచ్చిన అల్లుడు ఆరునెలలు గాని అమ్మాయి నెలతప్పడం కాని, ఏది ముందయితే అప్పుడు తన ఇంటికి వెళ్ళేవాడు. అమ్మాయి కాపరానికి వెళుతోందంటే అది బిడ్డతోనే….వీరి అల్లుడుకి రోజూ రాత్రిపూట ఒక మినపసున్ని ఉండ తినిపించదం అలవాటు. మునుగుడుపులకి వచ్చినవాడు ఆరునెలలకి ఏనుగులా తయారై ఇంటికెళ్ళేవాడు, నిజానికి ఇది కొంత  ఆశ్చర్యమే కొలిపేది, నాటిరోజులలో. మినపసున్ని అంతటి బలవర్ధక ఆహారం, కేజి ఉండయితే నాలాటి అర్భకులకి ఒక నెల ఫలహారంగా సరిపోతుంది…..

శర్మ కాలక్షేపంకబుర్లు-కంద పెసరట్టు

కంద పెసరట్టు

కంద ఎరగనివారుండరని నా నమ్మకం. కందలో రెండు రకాలు. పాటి కంద, తియ్యకంద. ఈ పాటికంద అంటే దేశవాళీ కంద, ఇది దురద పుట్టిస్తుంది, ఉడికినా కూడా, ఇక తియ్య కంద మనకి మార్కెట్ లో దొరికేదే! కందని ముక్కలుగా చేసుకోవాలి, కందని ముక్కలుగా చేసేటప్పుడు పల్చని మజ్జిగలోకి తరుక్కుంటే బాగుంటుంది. ఉడకపెట్టాలి. మామూలుగా ఉడకపెడితే కంద ఉడకదు, ఇప్పుడు కుక్కర్లో అన్నీ ఉడుకుతున్నాయనుకోండి. సాధారణంగా కంద, పప్పు బాగా ఉడికిన నీళ్ళయితే మంచి నీళ్ళని అభిప్రాయం. ఇదివరకు కొత్త చోటికి ఇల్లు మారుతుంటే ఇంటివారు మా నూతి నీళ్ళకి కంద, పప్పు ఉడుకుతాయండీ అని చెప్పడం ఒక విశేషం కూడా. ఉడికిన కంద ముక్కల్ని ’ఎనుపు’కోవాలి. ఎనుపుకోవడం మాట కొత్తగా ఉందా? ఎనుపుకోవడమంటే మెత్తగా చేసుకోవడం. ఇప్పుడు ఈ ఉడికిన కందను రుబ్బి ఉంచుకున్న పెసర పిండిలో కలుపుకుని అట్టు వేసుకోడమే. అట్టుతో పాటు అల్లము, జీలకర్ర, పచ్చి మిర్చి, ఉల్లిపాయ యధావిధిగా వేసుకుంటే బాగుంటుంది.

అసలు పెసరట్లకి పిండి తయారు చేసుకోడానికి రెండు విధాలు. ఒకటి పచ్చి పెసలు రుబ్బుకోవడం. దీనిని కటికి పెసల పెసరట్లు అంటాం. ఇక రెండవది పెసలు నానబోసి కొద్దిగా మొలకవచ్చేదాకా ఉంచుకుని రుబ్బుకోవడం. ఏది ఇష్టమైనవారు అలా తయారు చేసుకోవచ్చు.

పెసరట్లు పల్చగా వేసుకోడం కొంతమందికి అలవాటు, కొంతమందికి దళసరిగా వేసుకోడం అలవాటు, ఎలాగైనా పెసరట్టు బాగుంటుంది. ఇలా వేసుకున్న పెసరట్లు చెల్లకపోతే మాత్రం పెసరట్ల కూర చేసుకుంటే బలే బాగుంటుంది. కూర చేసుకోడానికి వేసుకునే పెసరట్లు దళసరిగానే బాగుంటయి (ష)

శర్మ కాలక్షేపంకబుర్లు-భోజనం దేహి రాజేంద్రా

భోజనం దేహి రాజేంద్రా

దరిద్రుడు తలగడిగితే వడగళ్ళవానెదురొచ్చిందనీ, దరిద్రుడు ఏ రేవుకెళ్ళినా ముళ్ళపరిగే పడిందనీ,అదృష్టం లేకపోతే అంట వలసినది అంటదు, ముట్టవలసినదీ ముట్టదు అని , అదృష్టం లేకపోతే ఆముదం రాసుకుదొల్లినా బూడిద కూడా అంటుకోదనీ సామెతలున్నాయి. వీటి విశేషం చూదాం , ఒక చిన్న కథ చెప్పుకుందాం…

భోజరాజు, కాళిదాసు ఒకరోజు సాయంత్రం వాహ్యాళిలో కబుర్లు చెప్పుకుంటూ నడుస్తుండగా, ఒక బిచ్చగాడు దూరంగా నడచిపోతున్నాడు. అది చూచిన భోజరాజు ”మహాకవీ! నేను తలచుకుంటే ఆ బిచ్చగాడిని ధనవంతుడిని చెయ్యగలను” అన్నారు. దానికి కాళిదాసు “మహరాజా! అది మీవల్లకాని పని సుమా” అనేటప్పటికి భోజరాజుకి కోపం వచ్చింది, ఇద్దరూ వారి వారి మాటలకి కట్టుబడిపోయారు, ఇద్దరికి పంతం వచ్చేసింది, సాయంత్రమయింది, ఎవరి గూటికి వారు చేరుకున్నారు.

తెల్లారింది, కాళిదాసుగారు రాలేదు, భోజరాజుకి, ఏమయిందీ తెలియలేదు, కాళిదాసు ఇంటికి కబురు చేస్తే ’లేర’ని వార్తొచ్చింది. భోజరాజుకి తోచడం మానేసింది, కాళిదాసులేక, మరి అంతటి ఆప్త మిత్రులు కనక. రోజులు గడుస్తున్నాయి, కాళిదాసు జాడలేదు, భోజరాజు వెతికించటం మానలేదు,తపన పెరిగిపోయింది, కాళిదాసు కనపడలేదు, భోజరాజుకి చింత పట్టుకుంది.

ఇదిలా ఉండగా, కాళిదాసు నగరు విడచి రాజ్యంలోని పల్లెలలో తిరుగుతూ, ఒక రోజు ఒక బ్రాహ్మణుని ఇంటి పంచకు చేరారు, మధ్యాహ్నమయింది, గుమ్మంలో కాళిదాసును చూచిన ఆ ఇంటి ఇల్లాలు, కాళిదాసును సగౌరవంగా ఆహ్వానించి అతిధి సేవలు చేసి, తమగురించి చెబుతూ ”ఇదొక యాయవారపు బ్రాహ్మణుని ఇల్లు, నేనాయన ధర్మపత్నిని, ఇంటి యజమాని యాయవారానికి వెళ్ళేరు, వచ్చే వేళయింది,” తమ ఆతిధ్యం స్వీకరించమనీ కాళిదాసును వేడుకుంది. ఈలోగా యాయవారం బ్రాహ్మడు రానే వచ్చాడు, భార్య చెప్పిన మాటా విన్నాడు, కాళిదాసుకు ఆతిథ్యం ఇచ్చారు, భోజనాల తరవాత మాటలలో బ్రాహ్మడిని ఏమి చదువుకున్నావని అడిగేరు కాళిదాసు. తన శ్రుత పాండిత్యమే చెప్పేడు బ్రాహ్మడు. సరే ఒక శ్లోకం రాసి భోజరాజు దగ్గరకి పట్టుకుపోతే రాజు సన్మానం చేస్తారని దరిద్రం తీరుతుందని చెప్పేరు, కాళిదాసు. అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మడు ఇదిగో ఇలా

భోజనం దేహి రాజేంద్రా ఘృతసూప సమన్వితం
( మహరాజా! పప్పూ,నేతితో అన్నంపెట్టించవయ్యా!)

అని రాసి ఊరుకున్నారు, ఇక ముందేం రాయాలో తోచలేదు. కాళిదాసూ మాటాడలేదు, రాత్రికి బస ఇచ్చారు కాళిదాసుకు, తెల్లవారింది శ్లోకమూ పూర్తి కాలేదు, అప్పుడు కాళిదాసు ఆ శ్లోకాన్ని ఇలా పూర్తి చేసి ఇచ్చి భోజరాజు దగ్గరకు వెళ్ళమని చెప్పి పంపించారు.

మాహిషంచ శరశ్చంద్ర చంద్రికా ధవళం దధి”
(శరత్కాలపు వెన్నెలలా తెల్లనైన గేదె పెరుగు కూడా సుమా)

అప్పుడు, బ్రాహ్మణుడా శ్లోకం తీసుకుని రాజువద్దకుపోయి శ్లోకం వినిపించాడు. అది విన్న భోజరాజు భ్రాహ్మణునికి భోజనం పెట్టించి, భోజనం తరవాత అడిగారు, ఆశ్లోకం లో రెండవపాదం ఎవరు పూర్తిచేశారని. అది విన్న బ్రాహ్మణుడు నిర్ఘాంతపోయి, తన ఇంటికి వచ్చిన ఒక బాటసారి దానిని పూరించినట్టు చెప్పేడు. అది విన్న భోజరాజు వెంఠనే అది కాళిదాసు పూరణగా గుర్తించి, బ్రాహ్మణునితో బయలు దేరి బ్రాహ్మణుని ఇంటికి చేరుకున్నారు. బ్రాహ్మణుని భార్య, ఆ ఆగంతకుడు అప్పుడే వెళిపోయాడంటే రాజు వెతకడానికి వెళుతూ, బ్రాహ్మణుని మరునాడు కొలువుకు రమ్మని చెప్పి, వెళ్ళి, కాళిదాసును వెతికిపట్టుకుని సగౌరవంగా నగరుకు తోడ్కొనిపోయారు.

మర్నాడు ఉదయమే బ్రాహ్మణుడు కొలువుకు చేరాడు. భోజరాజు ఆ బ్రాహ్మణునికి ఒక పెద్ద గుమ్మడికాయను ఇచ్చి పంపేరు. దానిని చూస్తూనే బ్రాహ్మణుడు నీరుగారిపోయాడు. రాజుగారిచ్చిన గుమ్మడికాయ కనక తప్పక చంకనపెట్టుకు బయలుదేరాడు, బ్రాహ్మణుడు, బరువుగా అనిపించి భుజానికి ఎత్తుకున్నాడు, ఎండ మాడుతోంది, చెమటలు కారుతున్నాయి,కాళ్ళూ మాడుతున్నాయి, గుమ్మడికాయ బరువే అనిపించింది, భుజాలనుంచి నెత్తికి ఎత్తుకుని నడుస్తున్నాడు. ఈ లోగా ఒక సెట్టిగారు కలిశారు, ఆయన బ్రాహ్మణుడు పడుతున్న అవస్థ చూసి అడిగాడు, బ్రాహ్మణుడు జరిగినది చెబితే, తనకు గుమ్మడికాయ ఇస్తే, ఒక వరహా ఇస్తానన్నాడు, సెట్టిగారు. బ్రహ్మణుడు అంగీకరించి గుమ్మడికాయను సెట్టిగారికిచ్చి, బరువు దిగినందుకు ఆనందించి, వరహాతో ఇల్లు చేరాడు. ఆశగా ఎదురు చూస్తున్న భార్య కళ్ళతోనే ప్రశ్నించింది, బ్రాహ్మణుడు జరిగినది చెబితే, తమకంతే ప్రాప్తం ఉందని సరిపెట్టుకుంది.

జరుగుతున్నదంతా చూసిన కాళిదాసు మనిషి, మొత్తం సమాచారం కాళిదాసుకు చేరవేశాడు.మరునాడు భోజరాజు తాను ఆ యాయవారపు బ్రాహ్మడిని ధనవంతుని చేశానని చెబుతారు. దానికి కాళిదాసు ”మీవల్ల కాలేదని” చెప్పేరు, ”అదెందుకు జరగదు, నేను,నిన్న ఆ బ్రాహ్మణుడికి ఒక గుమ్మడికాయనిండా బంగారం కూరి ఇచ్చాన”న్నారు. కాళిదాసు నవ్వి విషయం కనుక్కోమన్నారు.

బ్రాహ్మణునికి కబురెళ్ళింది, ఆయన వచ్చాడు, నిన్నను ఏమిజరిగినది చెప్పమన్నారు, మహరాజు. బ్రాహ్మణుడు జరిగినది చెప్పేడు.మహారాజు నిర్ఘాంతపోయాడు.  దైవానుగ్రహం లేకుంటే, ఏదీజరగదని అనుకుని, కాళిదాసు చెప్పినది నిజమని అంగీకరించారు. అమ్మ కృప ఇతని పట్ల నిన్న లేదు అందుకే మీరు బంగారంతో ఇచ్చినా గుమ్మడికాయను బరువనుకుని వరహాకి అమ్ముకున్నాడు, నిన్న అతనికి యోగం లేదు కనకనే మీరు అతనికి తిన్నగా సొమ్మివ్వక గుమ్మడికాయలో పెట్టి ఇచ్చారు, అని చెప్పేరు కాళిదాసు.ఈ రోజు ఇతని పట్ల అమ్మదయ ఉంది అని చెప్పడంతో బ్రాహ్మణునికి అక్షరలక్షలు బహుమానమిచ్చి పంపేరు, మహరాజు.

అందుకే శంకరులన్నారు మూకం కరోతి వాచాలం, పంగుం లంఘయతే గిరిం ( మూగవానికి మాటొస్తుంది, కుంటివాడు పర్వతం దాటేస్తాడూ అని.
అమ్మదయ ఇంతే ఉన్నట్టుంది…
శలవు.

శర్మ కాలక్షేపంకబుర్లు-మార్పు చూసిన తరం.

మార్పు చూసిన తరం.

సాధారణంగా ఒక తరానికి మరో తరానికి మధ్యలో కొన్ని మార్పులు రావడం సహజం కాని ప్రస్తుతం డెభ్భై సంవత్సరాలు పైబడి నాట్ అవుట్ లో ఉన్న తరం మాత్రం, ఖచ్చితంగా చాలా మార్పులే చూసింది. ఒక్కసారి వెనక్కెళదాం తప్పదు, మా చిన్నప్పుడూ అనక తప్పదు……

దారీ తెన్నూ లేని పల్లెలలెరుగుదుం, పట్నాలెరుగుదుం, నగరాలూ ఎరుగుదుం, ఇప్పుడు అంతర్జాతీయ మహా నగరాలూ చూశాం…చూస్తున్నాం, ఒకప్పుడు పల్లెదాటి ఎరగనివాళ్ళం…..ప్రయాణానికి నటరాజా సర్విస్,ఒంటెద్దు బండి, కొంకాపల్లి జట్కాబండి, (గూడు బండి)రెండెడ్లబండి

1935 Photo sacred cattle of India pulling a covered wag

కాలువలు నదులున్నచోట పడవ, ఆతరవాత కాలం లో లాంచీ, సైకిలు చదువుకో, టైపు నేర్చుకోడానికో సైకిల్ మీద రోజూ కనీసం పది కిలోమీటర్లు వెళ్ళిరానివారు లేరు ఆడపిల్లలతో సహా, చిన్నప్పుడు నా శ్ర్రీమతి సైకిల్ తొక్కేది,అప్పుడు అదో వింత. సైకిల్ కి లైసెన్స్ ఉండేది, పంచాయతీలో తక్కువా, మునిసిపాలిటీ లో ఎక్కువా, పంచాయతీ నుంచి మునిసిపాలిటీ కెళితే లైసెన్స్ కోసం పట్టుకునేవారు, సంవత్సరానికోసారి రెన్యుయలూ.ఆ తరవాత రోజుల్లో బొగ్గు బస్సులు,పెట్రోల్ బస్సులు ఇవి ఐలేండ్ కంపెనీవి వచ్చేవి, ఇంగ్లండు నుంచి, తదుపరి డీజిల్ బస్సులు, రైళ్ళుకి రిసర్వేషన్లు లేవు, తరవాత కాలంలో రిసర్వేషన్లు, ఒక బెర్త్ మీద ముగ్గురికి రిసర్వేషన్ చేసిన రోజులు, రయిల్లో ఇంటర్ క్లాస్ అని ఉండేది తెలుసా? అప్పుడు ఫస్ట్ క్లాస్, సెకండ్ క్లాస్, ఇంటర్ క్లాస్, తర్డ్ క్లాస్ ఇలా నాలుగుండేవి.చిన్నప్పుడు ఎప్పుడేనా విమానం పైనుంచి వెళుతుంటే నోరొదిలేసి చూసినవాళ్ళం ఇప్పుడు వారానికోసారి విమానం లో ఖండాంతరాలు, వేసవిలో స్విజర్లేండ్ ప్రయణాలు ఎన్ని మార్పులు ఇన్ని మార్పులు మరేతరం చూసింది, మేము గాక…

పూరిపాకల్లో ఉన్నాం,పెంకుటిళ్ళూ ఎరుగుదుం, మండువాలోగిళ్ళలో నివాసాలున్నాం, పిచిక గూళ్ళలో సద్దుకున్నాం, ఇప్పుడు విల్లాలలో పిలిస్తే పలికేవారు లేక బిక్కుబిక్కుమని కాలమూ గడుపుతున్నాం……మనిషికనపడినా మనసారా పలకరించే సావకాశం లేక లబలబలాడుతున్నాం….చద్దన్నం తిన్నాం, తరవాణీతో, కాఫీలు తాగడం మొదటి లేదా రెండో తరం.పళ్ళు, తేగలు,ముంజికాయలు, సీమ చింతకాయలు, దొంగతనంగా లంకల్లో పుచ్చకాయలు, దోసకాయలు కోసుకుని తిన్నాం, పట్టుబడితే ఫలానా వారబ్బాయిలమని చెప్పి బయటా పడ్డాం…..,ఈ విషయాలు ఇంటిదగ్గర తెలిస్తే పేకావరమ్మయితో పెళ్ళీ చేయించుకున్నాం…

చిన్నప్పుడు చెట్టులెక్కేం, కొండలూ,గుట్టలూ ఎక్కేం, గోదారిలో, చెరువులో, కాలవల్లో ఈతాలూ ఆడేం, తెప్పకట్ల కిందకి పోబోయి బతికేం, ఎవరో పైకి లాగిపడేస్తే, గోదారమ్మ తోసేస్తే…… ఇప్పుడో మనవలు నీళ్ళలో దిగితే భయపడుతున్నాం, మొలతాడట్టుకుని స్విమ్మింగ్ పూల్ లో ఈత కొట్టిస్తున్నాం..ఎంత తేడా… అసలు కంటే వడ్డీ ముద్దు కదూ….

తాతల్ని, మామ్మల్నీ, ఆమ్మమ్మలని కూడా ఎరగని వాళ్ళమే ఎక్కువ. పెదనాన్నలు, పెద్దమ్మలు, పిన్నమ్మలు, బాబాయిలు, అత్తలు, మామలు, మేనమామలు, మేనత్తలు, బావలు, వదినలు, మరదళ్ళు, మేనల్లుళ్ళు, మేనకోడళ్ళు, కూతుళ్ళు, కొడుకులు, కోడళ్ళు, అల్లుళ్ళు, వేలు విడిచిన మేనమామలు, తాతా సహోదరులు…ఇలా ఎంతమంది బంధువులు, పెళ్ళయితే బంధువులందరూ కలిస్తే పెద్ద తిరణాల కదా! అందరూ కలిసి బూజం బంతి వేస్తే, ఎకసెక్కాలు, మూతి విరుపులు, హాస్యాలు,మెటికలవిరుపులు, ఎన్ని అందాలు, ఎన్ని అలకలు, ఎన్ని బుజ్జగింపులు…ఎన్ని ఆప్యాయతలు..ఏవీ…ఇప్పుడు పలకరిద్దామంటే ఎవరూ దొరకరే…. మనవలికి బంధువుల్ని చూపిస్తే వారెవరో తనకేమవుతారో తెలిసిన పిల్లలెంతమంది? తెలిసినవి రెండే పిలుపులు అంకుల్,ఆంటీ అదండి మార్పు, చూసింది ఈతరమే….అబ్బాయి/అమ్మాయి నీకు తగిన వరుడు/వధువు నచ్చారా అని అడిగితే బుర్రూపిన తరం, కొడుకులు, కూతుళ్ళూ, మనవలు, మనవరాళ్ళూ ఇదిగో తాతా నా పార్ట్నర్ అని చూపిస్తే బుర్రూపి పెళ్ళి చేసిన తరం ( బుర్రూపకపోతే పరువు నిలవదని తెలిసిన తరం…)

పల్లెలో కరంట్ ఎరగనిది,పేపర్ కూడా తెలియనిది ఈతరం. స్కూళ్ళు కట్టుకున్నది శ్రమదానం తో ఈ తరం. డిగ్రీలు పుచ్చుకుని పొట్టచేత పట్టుకుని ప్రతిభకు దేశంలో గుర్తింపులేకపోతే విదేశాలకి ఎగిరుపోయినదీ ఇదే తరం. అక్కడ గుర్తింపబడి బలం పుంజుకుని మళ్ళీ అదే పేరున మనవలు నరసింహారావులు, సుబ్బారావులు, సుబ్బమ్మలు, జానికమ్మలు తాతతండ్రుల గడ్డమీద అభిమానం పోక తిరిగొస్తున్నవాళ్ళని చూస్తున్నదీ ఇదే తరం. ఏంటీ నువ్వు మా నరసయ్య మనవడు నరసయ్యవా? నువ్వు మా సుబ్బమ్మ మనవరాలు సుబ్బలక్ష్మివిటే అంటూ పల్లెలలో ఉంటున్నవారందరూ పలకరిస్తుంటే..పల్లెకు జవజీవాలకోసం పాటుపడుతున్న మూడవతరాన్ని ఆనందం గా చూస్తున్నదీ ఇదే తరం……

బుడ్డి దీపాలదగ్గర చదువుకున్నాం, నేడు కరంట్ విన్యాసాలూ చూస్తున్నాం.మొదటిరోజుల్లో పేపరు, ఆతరవాత వీక్లీలు, లైబ్రరీలు, కాగితం ముక్క కనపడితే చదివేసే పెద్ద అలవాటూ, కరంజియా బ్లిట్జ్, బాబూరావు పటేల్ సమాధానాలూ ఎరిగినవాళ్ళం. కొక్కోకం, మధు, కొవ్వలి,జంపన నవలలు క్లాసుపుస్తకాల్లో పెట్టుకుని దొంగచాటుగా చదువుకున్న తరం. కాగడా శర్మ, కలైనేషన్, హిందూ నేశన్ పత్రికలనెరిగున్న తరం.. . ఇప్పుడో నెట్ లో బ్లాగుల్లో దున్నేస్తున్నాం, ఈ పుస్తకాలూ రాసేస్తున్నాం, అనుభవాలు-జ్ఞాపకాలని, ఎంత మార్పు….

ఎవరికేనా టెలిగ్రాం వస్తే ఎవరో బాల్చీ తన్నేసినట్టే, ఫోన్ ఎరగం… ఆ తరవాత కాలంలో ఇంట్లో ఫోన్ ఉంటే గొప్ప, మరి నాకు ఫోన్ ఉండెది, ఇంట్లో, ఎవరితో మాటాడాలి? మా వాళ్ళెవరికి ఫోన్ లేదు, అప్పటికి. ఆ తరవాత రోజుల్లో లేండ్ పోన్లూ, సెల్ ఫోన్లూ ఇచ్చేసేం, నేనే వేల కనెక్షన్లు ఇవ్వడానికి చేతులు పడేలా సంతకాలెట్టేను, అది కూడా ఏ రోజో తెలుసా? జనవరి వొకటో తారీకు రెండు వేల సంవత్సరం. ఆ తరవాత ఇంటర్నెట్ ఎరుగుదుం, ఇప్పుడు చేతిలోనే ఇంటర్ నెట్టూ,సెల్ ఫోనూ అందులో కెమేరా, కొన్ని గంటలు నెట్ లేకపోతే ఉండలేకపోతున్నాం, ఆ రోజుల్లో ఈ రోజుల్లో కూడా కావలసినవారెవరినీ పలకరించక వదిలేసిందీ లేదు, మరి నేటి తరం కావలసినప్పుడు మాటాడి ఆ తరవాత మొహం చూపించకపోయినవారెంతమంది? మొదటగా టేప్ రికార్డర్,వి.సి.పి, వి.సి.ఆర్ లు ఉపయోగించిన తరం… ఎంత మార్పు…..

రేడియో ఎరగం,కొత్తగా వచ్చిన రేడియోకి లైసెన్సు ఉండేది, ప్రతి సంవ్త్సరం కట్టాలి, చివరగా నేను కట్టిన లైసెన్స్ ఫీ పదిహేను రూపాయలు.కొత్తగా వచ్చిందే బేటరీ రేడియో,వాల్వు రేడియో, మద్రాస్ కేంద్రం, ఎప్పుడో ఒక గంట తెనుగు కార్యక్రమం, ఆ తరవాత బెజవాడ రేడియో స్టేషను, తెనుగువార్తలు చదువుతున్నది కొంగర జగ్గయ్య నుంచి పన్యాల రంగనాథరావు,చివరగా శాంతి స్వరూప్, మంగమ్మ గార్లు, చిన్నక్క, బందా, ప్రత్యేక వార్తలు చదివే బండారు శ్రీనివాసరావు, ఇంకాలోపలికెళితే అబ్బో అదో గుప్తులకాలం స్వర్ణయుగమే…. ఆదివారం వస్తే పన్నెండయితే రోడ్లమీద కర్ఫ్యూ ఉండేది తెలుసా? ఎందుకూ? మాటల మాంత్రికుడు ఉషశ్రీ గారు తెనుగులోకాన్ని ఆనంద డోలికలలో ఓలలాడించిన సమయం, బేటరీ రేడియో కాలంలో బుధవారం రాత్రి అమీన్ సయానీ మాటలకోసం బినాకా గీత్ మాలా వినడంకోసం, ఎవరి అరుగుమీదో రేడియో వినడానికి పడిగాపులు పడిన తరం. ”ఛీ! మన రేడియోవాళ్ళు కూడా, రేడియో సిలాన్ లా ఎందు చెయ్యరూ?” అని విసుక్కున్నరోజులు. సి.రామచంద్ర సంగీతాన్ని తెలియకపోయినా ఆస్వాదించిన రోజులు. ఆ తరవాత ట్రాన్సిస్టర్ వస్తే ఒకడు చెవిలో పెట్టుకుంటే వాడినోటినుంచి కామెంటరీ స్కోరు వినడానికి తహతహలాడిన తరం, ”ఛీ ఇప్పుడే కదురా క్రీజ్ లోకి వెళ్ళేడు అప్పుడే తెడ్డూపేసేడా?మనవాళ్ళుట్టి వెధవాయలోయ్” అని తిట్టుకున్న తరం. ఆ తరవాత టి.వి ఏంటెన్నా ఇంటిమీద కనపడితే, ఫోన్ కనక్షనుంటే గొప్పైన రోజులు, పాటలెప్పుడో ఒక గంట వస్తే దానికోసం వారమంతా ఎదురు చూసిన తరం, అదీ పక్కింటివాళ్ళ టి.వీ లో. రామాయణం టి.విలో వచ్చినంత కాలం రైళ్ళు కూడా ఆపుచేసి రామాయణాన్ని చూచిన తరం. అరుణ్ గోవిల్ రాముడిగా జీవించించడం చూసిన తరం, సీతగా వేసినమ్మాయి నిజంగా సీత అలాగే ఉండేదేమో అన్నట్టు ఉన్నదే, పేరు మరిచిపోయా సుమా…ఇలా ఎన్ని ఎన్నెన్ని అనుభూతులు ఆనందాలు, ఇబ్బందులు చూసిన తరం ఇది…

బళ్ళోకి పోడానికి చొక్క నిక్కరూ వేసుకు పరుగెట్టిన రొజులు,కాళ్ళకి చెప్పులు లేకుండా, అమ్మ వెనకనుంచి ”తలదువ్వించుకోరా” అంటున్నా వినకుండా పరుగెట్టిన రోజులు, వర్షం వస్తే చినుకుల్లో పుస్తకాలు, తల, తడవ కుండా చొక్కా తలమీదకి లాక్కుని, పుస్తకాలు చొక్కాలో గుండెలకి అదుముకుని ఏక బిగిని ఇంటికి పరుగెట్టిన తరం, ఇప్పుడో మనవలకి షూ, టై, స్కూల్ బేగ్ వగైరా ఎన్నో ఎన్నెన్నో. బూట్లు అనకూడదట వాటిని షూ అనాలని మనవరాలు క్లాసుపీకిందో రోజు. ఆరోజుల్లో ఆడ, మగ పిల్లలందరికి అనగా నేటి బామ్మలు తాతలకి రెండు చేతులమీద రెండు గాని నాలుగుగాని మచ్చలుంటాయి చూడండి, అవేంటో తెలుసా? స్మాల్ పాక్స్ రాకుండా టీకాలు. ఆరునుంచి ఎనిమిది పుష్కరాలు చూసినవాళ్ళం, పుష్కరాలకెళ్ళేందుకుగాను కలరా ఇంజంక్షన్లు పొడిపించుకుని కాగితం ముక్కలుచ్చుకుపోయిన తరం. తీర్ధాలలో కరకజ్జం, జీళ్ళు కొనుక్కుని తిన్నవాళ్ళం. స్నేహితులతో కాకెంగిలితో జీళ్ళు పంచుకున్న తరం….. ఎన్ని ఎన్ని ఎన్నెన్ని అని చెప్పను ఒక జీవితకాలపు మార్పును మొదటగా చూసిన తరం గురించి… ఇది రాయడానికి నాకు ఉత్సాహం కలిగించేలా వారికొచ్చిన ఒక మెయిల్ నాకు పంపిన శ్రీవిన్నకోట నరసింహారావుగారికి కృతజ్ఞతలతో, వారి మెయిల్లో విషయాలన్నీ ప్రస్తావించనే లేకపోయా, ఇప్పటికే ఇది పెద్దదయిపోయింది మరి, వారి మెయిల్ చూడండి….

1930 – 1950 మధ్యలో
మీరు పుట్టినవారే అయితేఇది
మనకోసం..వీధుల్లో ఆటలాడి, నేర్చుకున్నది
మనదే చివరి తరం.పోలీస్ వాళ్ళని
నిక్కర్లలో చూసిన
తరమూ మనదే.స్కూల్ కి నడుచుకుంటూ, మధ్యలో స్నేహితులని
కలుపుకొని, వారితో నడుస్తూ వెళ్ళిన వాళ్ళం కూడా మనమేచాలా దూరం అయితే
సైకిళ్ళ మీద వచ్చేవాళ్ళుస్కూళ్ళలో టీకాలు ఇప్పించుకున్న తరమూ మనదే.

మనమే మొదటగా వీడియో గేములు ఆడటం.
కార్టూన్స్ ని రంగులలో చూడటం.

అమ్యూజ్ మెంట్ పార్కులకి
వెళ్లటం.

రేడియోలలో వచ్చే పాటలని టేప్ క్యాసెట్లలో రికార్డింగ్
చేసినవాళ్ళం.

అలాగే
వాక్ మ్యాన్ తగిలించుకొని
పాటలు వినేవాళ్ళం.

VCR ని ఎలా వాడాలో తెలుసుకొని
వాడిన తరం మనదే..

అలాగే
కార్లో సీట్ బెల్ట్స్ పెట్టుకోకుండా ప్రయాణించిన
తరం కూడా మనదే.

అలాగే ఎయిర్ బ్యాగ్స్ లేకుండా ప్రయాణించిన తరం కూడా మనదే.

సెల్ ఫోన్స్ లేకుండా మామూలు ఫోన్స్ తో రోజులని వెళ్ళదీశాం..

సైకిల్లకి బ్రేకులు లేకుండా
రోడ్డు మీద ప్రయాణించిన
ఆ రోజులు మనవే.

మన వద్ద ఫోన్స్ లేకున్నా అందరితో టచ్ లో ఉండేవాళ్ళం.

స్కూల్ కి
కాళ్ళకి చెప్పులు లేకుండా, స్కూల్ బ్యాగ్ లేకుండా,
జుట్టు కూడా దువ్వుకోకుండా
మామూలు బట్టలతో వెళ్ళాం

ఇప్పటి తరం
అలా ఎన్నడూ వెళ్ళలేదు

స్కూల్ లో బెత్తం తో దెబ్బలు తినేవాళ్ళం.

స్నేహితుల మధ్య
” కాకి ఎంగిలి ” చేసుకొని, ఎన్నో తినుబండారాలు పంచుకోనేవాళ్ళం.

ఎవరూ
ఆస్తులు, అంతస్థులు చూడకుండా
స్కూల్ కి వెళ్ళేవాళ్ళం,

చెరువు గట్ల వెంట,
కాలవల్లో స్నానాలు చేసేవాళ్ళం.

జాతరలలో దుమ్ము దుమ్ము ఉన్నా అన్నీ తినేవాళ్ళం.

సాయంత్రం వేల ఉప్పుడు బేరలు, అష్ట చెమ్మ. వెన్నెల
కుప్పలు ఆడిన తరము మనదే.

శుక్రవారం సాయంత్రం
” చిత్రల హరి” కోసం
ముందు గానే స్నానం చేసి వచ్చి కూర్చున్న తరమూ మనదే

ఆదివారం ఉదయం
9 కి పనులు
తప్పించుకుని
“మహాభారతము”
” రామాయణం”
” శ్రీకృష్ణ” చూసిన
తరమూ మనదే…

ఉషశ్రీ గారి
భారత రామాయణ ఇతిహాసాలు
రేడియోలో విన్నది మనమే,

అమ్మ ఇచ్చిన పదిపపైసల్ని అపురూపంగా
చూసుకున్న ఘనతా మనదే ..

ఆదివారం ఒక గంట
అద్దె సైకిల్ కోసం
రెండు గంటలు వేచి ఉన్నది మనమే…

పలకలని వాడిన
ఆఖరు తరం కూడా మనదే.

రుపయికు
థియేటర్ లో సినిమా చూడడానికి
రెండు కిలోమీటర్ లు
నడిచిన కాలం..

గొడుగులు లేక సంచులని కప్పుకుని బడికి పోయిన
కాలం..
మనమే.. మనమే
అమ్మ 5 పైసలు ఇస్తే
బఠానీలు తిన్నదీ మనమే..

గోర్లపైన కొంగ గోరు గుర్తులు
చువ్వాట..
సిర్రగోనే ఆట..
కోతి కొమ్మ…
అష్ట చెమ్మ…
ఆడిన
తరము మనదే.

క్యాలిక్యులెటర్స్ వాడకుండా లెక్కలనీ,
కనీసం 20 ఫోన్
నంబర్స్ ని గుర్తుంచుకొన్న తరమూ మనదే.

ఉత్తరాలని వ్రాసుకొని, అందుకున్న తరమూ మనదే..

మన వద్ద అప్పుడు ప్లే స్టేషన్, 200+ ఛానల్స్ టీవీ,
ఫ్లాట్ స్క్రీన్స్,
సరౌండ్ సౌండ్స్,
MP3, ఐ ప్యాడ్స్,
కంప్యూటర్స్,
బ్రాడ్ బ్యాండ్ ఇంటర్నెట్…
లేకున్నా
అంతులేని ఆనందాన్ని పొందాం.

మన పిల్లలకు అవి తెలియదు
మన పెద్దలకు ఇవి తెలియదు
కానీ
మనం అవి ఇవి చూశాం

ఆ ఆనందం మరెన్నడూ తిరిగిరాదు కదూ..

శర్మ కాలక్షేపంకబుర్లు-సెలగ

సెలగ

నాచిన్నప్పటి రోజులలోఆహారధాన్యాలన్నీ కొలవడమే అలవాటు. ఇన్ని కుంచాలు అనడం అలవాటు. అలాగే ఇరవైనాలుగు కుంచాలంటే ఒక కాటా బస్తా అని లెక్క, ఇప్పటి వంద కేజీలు. ఆ రోజుల్లో ఆ బస్తాని అవలీలగా మోసేవారు, దీనిని పల్లెలలో ”చార” అనడం అలవాటు. ఆ రోజులలో ”పట్టుబడి” ఇరవైనాలుగు కుంచాలు. తరవాత కాలం లో అది ఏభయి కేజీలయింది. నేటి కాలంలో ఏదయినా పట్టుబడి పాతిక కేజీలకి తగ్గిపోయింది. ఇన్ని మార్పులూ నేనెరిగినవే. ఆ రోజుల్లోవంద కేజీల బస్తాని మరొకరి సాయం లేకనే నేలమీంచి మోకాలి మీకి ఎత్తుకుని ఆ తరవాత భుజం మీద వేసుకోగలిగిన బలశాలులు ఉండేవారు…నేటి పరిస్థితి చూస్తున్నాం కదా…దారి తప్పిపోయాం….

ఇలా ధాన్యం, బియ్యం, నువ్వులు, ఉప్పు అన్నీ కొలిచి అమ్మేవారు. తైలాలలో నేయి, నూని కూడా కొలిచి అమ్మేవారు, శేరు లేదా మానిక ఒక కొలత.  కొలవడానికి, లెక్కించడానికి వీలు లేనివాటిని మాత్రమే తూచేవారు.బెల్లం, చింతపండు, మిర్చి ఇటువంటివాటిని తూచేవారు. కూరలెప్పుడూ తూకమే, వాటిలో కాయలు మాత్రం లెక్కించేవారు, ఇప్పటిలాగా.  వీశ అప్పటి తూకం.  ఇక కాయలు, పళ్ళు అన్నిటిని వందలు, ఏభయి, పాతిక, పరక, అరపరక లెక్కలో అమ్మేవారు కొనేవారు కూడా…..

ఎక్కువ ధాన్యాలు కొలవాలంటే, వంద కుంచాలు కొలిచిన తరవాత, సెలగ అనేవారు అంటే ఒక యూనిట్ పూర్తయింది, మరల కొత్త లెక్క మొదలు అని చెప్పడం. అప్పుడు కొలతకి గుర్తుగా ఒక ”కాయ” ఇచ్చేవారు, దానిని ఒక చోట భద్రపరచి మొత్తం కొలత అయిన తరవాత కాయలు లెక్కపెట్టి మొత్తం సరుకెంతో తేల్చేవారు. ఈ కొలత చేసేందుకు ఒకరిని ఊరు ఉమ్మడి మీద నియమించుకునేవారు, వారికి ఇలా కొలిచినందుకు కొంత రుసుమూ ఇచ్చేవారు. నేను ఎరిగిన రోజుల ప్రారంభంలో అది ఒక అణా గా ఉండేది, బస్తాకి. తరవాత రోజులలో తూకం వచ్చినా, ఈ వ్యవస్థని ”కొలగారం”అనడమే నేటికీ అలవాటు పల్లెలలో.  నిజానికి వీరు మధ్యవర్తి తూకం దార్లు, కొనేవారికి అమ్మేవారికి నష్టం లేకుండా చూచేవారు. ఇతనిని ఊరు మొత్తం మీద పాటపెట్టి, అతనిచ్చే హెచ్చు మొత్తాన్ని ఊరు ఉమ్మడికి ఉపయోగించుకుని, అతనికి ఈ బాధ్యతలప్పచెప్పడం ఇప్పటికి పల్లెలలో అలవాటే. తూనిక కొలతని చాలా శ్రద్ధగాను నిక్కచ్చిగానూ అనగా నిష్కర్షగానూ చేసేవారు, ఎటువంటి మోసానికి తావులేకుండేది. అసలీ తూకాలు కొలతలు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా మూడు రకాలుగా ఉన్నాయి. అవి FPS (Foot,pound,second) CGS (Centi meter,gram, second) MKS ( Meter, kilogram, second) Systemsఒక విషయాన్ని గమనించచ్చు, అన్నిటిలోనూ సమయం మాత్రం ఒకటే దానిలో మార్పురాలేదు. నేటికి రోజుకి ఇరవైనాలుగు గంటలని పదిగంటలుగానూ, గంటకి వంద నిమిషాలుగానూ మార్పు చేయాలనే ప్రతిపాదనైతే ఉన్నట్టుందిగాని ఆచరణలోకి రాలేదు….సెలగ గురించి చెబుతానని ఇలా తూనికలు కొలతలమీద పడ్డారేంటీ అని కదా మీ అనుమానం, ఉండండి దీనికి దానికి ముడి ఉంది కనక……..

ధాన్యాలు కొలత ఉన్న రోజులలో వంద కుంచాలు కొలిచి సెలగ అని కొత్తగా మళ్ళీ కొలత ప్రారంభించే ముందు ఒక ఐదు కుంచాల ధాన్యం సెలగ గా రాసిలో పోయడం అలవాటుండేది. కాల క్రమేణా ఇది తూకంతో తగ్గిపోయింది. ఇప్పుడు ఎక్కువ సరుకులు తూకంలోనే అమ్ముతున్నారు, మామిడి పళ్ళు తో సహా. పాలు, కిరోసిన్, పెట్రోల్ కూడా తూకం వేసే రోజులొస్తాయేమో చెప్పలేను.

ఇక కాయలు పళ్ళూ విషయానికొస్తే, వంద అంటే ఇరవై చేతులు అనేవారు. చెయ్యి అంటే ఐదు అని అర్ధం ఇరవై చేతులు అంటే వంద, ఆపైన ఒక చెయ్యి సెలగ అనేవారు, చెయ్యిఅంటే ఐదు కదా అనగా వంద కాయలు, పళ్ళు, అంటే నూట ఐదు ఇచ్చేవారు. ఏబై అంటే సెలగ మూడు, పాతిక అంటే ఇరవై ఐదు ఒకటి సెలగ, డజను అంటే పన్నెండు ఒకటి సెలగ దీనిని పరక అనేవారు, అరపరక అంటే అరడజను ఒకటి సెలగ మొత్తం ఏడు. ఇప్పుడు తూకంతో ఈ సెలగ అనేమాట పూర్తిగా వాడుకలోంచే పోయినట్టుంది. సెలగ అనేమాటని శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రిగారు ఆనందం, తృప్తి అయింది అనుకున్నదానికంటే ఎక్కువే జరిగింది అనే అర్ధం లో వాడేరు. ఇప్పుడు సెలగ అనేమాట ఎందుకొచ్చిందంటారా? కొత్తపల్లి కొబ్బరి మామిడి కాచింది, ఇది వరలో కాయలు కోసి పండేసి పంచి పెట్టడం అలవాటు, అలా చేయడం శ్రమైపోతోందని ఈ సారి పచ్చికాయలు ఊరగాయకి అమ్మేసేం, గత పదిరోజులుగా అదేపని పరక, పాతిక, ముఫై,నలభై, ఏభయి, వంద ఇలా కాయ కోయడం లెక్కపెట్టడం సెలగగా మరో రెండు కాయలు ఎక్కువ వేయడం తోనూ, పురుగు మందులు చల్లకుండా పెంచిన కాయలవడంతోనూ, ఊరగాయ పెట్టుకుంటే బాగుంటుందని తెలియడంతోనూ, నిరుడు పెట్టుకున్నవారు చాలా బాగుందని చెప్పడంతోనూ, డిమాండ్ పెరిగిపోయింది. అసలు ఖాళీ లేకుండా క్యూ లో నిలబడి కొనుక్కుపోయారు, వంద పన్నెండు వందలన్నా మార్కెట్ లో మంచి ఊరగాయ కాయే దొరకటం లేదు. పురుగుమందుల అవశేషాలు లేని కాయాలేదు. ఇంకా కొంత కాయుంది, కోసి పండేయాలి… కాయ కోయించాలి పండేయాలి కావేసే పనిలో ఉన్నా….

ఈ సంవత్సరం పెరటిలో,కొత్తపల్లి కొబ్బరి పచ్చికాయ అమ్మేం, ఊరగాయ పెట్టుకున్నవాళ్ళంతా చాలా బాగుందని వచ్చి చెబుతున్నారు. , ఏమో మళ్ళీ సంవత్సరానికి ప్రధాని మోదీ గారు చెప్పినట్టు ఊరగాయపెట్టి, అమ్మకానికి గ్లోబల్ ఆర్డర్లు తీసుకుంటామేమో చెప్పలేను… ఎంతయినా పురుగుమందుల అవశేషాలు లేకుండా పెంచిన, పురుగుపట్టని కాయ కదా. మిగిలిన కాయలేనా కావేసి పంచిపెట్టాలి. ఉంటా…పనుంది, వస్తా!  మీతో కబుర్లాడితే కుదరదు…

శర్మ కాలక్షేపంకబుర్లు-అదే! ”పదివేలు”.

download

అదే! ”పదివేలు”.

అదే! ”పదివేలు” అనే ప్రయోగం చాలా సార్లే వింటుంటాం, కాని ఇలా ఎందుకంటారో, ఎలా వాడుకలోకి వచ్చిందో మాత్రం ఆలోచించలేదుకదా!. అదేపదివేలు, అంటే మహా ప్రసాదం, అదేచాలు సంతృప్తి,సెలగో సెలగ, (ఇదేంటంటారా? వీలుంటే తరవాత చూదాం) . ఇలా చాలా అర్ధాలలో ఈ నానుడిని ప్రయోగిస్తారు.

పెద్దవైన కుటుంబాలలో ఎప్పుడూ ఏదో ఒక అవాంతరం ఉంటూనే ఉండేరోజులు, నాడు. మానవప్రయత్నం తో పాటు దైవబలం కోసం లలితా సహస్రనామాలు ఎప్పుడూ, నిత్యమూ పారాయణ చేసేవారు, ఇంటిపెద్దలు. ప్రత్యేక అవాంతరాలలో, ఆపదల్లో మాత్రం నిత్యకృత్యాల అనంతరం, ఉపవాస సంకల్పం చెప్పుకుని ఉదయమే లలితా సహస్రం పారాయణ చేసి నైవేద్యం పెట్టి, ఆ ప్రసాదాన్ని తీసుకుని మద్యాహ్న, సాయం సంధ్యలో కూడా అలాగే లలితా సహస్రం పారాయణ చేయడం, ఆ తరవాత రెండురోజులూ, ఉపవాసంతో పారాయణ చేస్తే తొమ్మిది సార్లు లలితా సహస్రం పారాయణ చేసినట్టవుతుంది, మూడురోజులికీ. నాలగవరోజు ఉదయమే లలితా సహస్రం పారాయణ చేసి మహానైవేద్యం పెట్టి, సాత్వికునికొకరికైనా భోజనం పెట్టి, దక్షణ ఇచ్చి సత్కరిస్తే అప్పటికి లలితా సహస్రం పదిసార్లు పారాయణ చేసినట్టవుతుంది, అనగా పదివేల సార్లు లలితాదేవిని స్మరించినట్లవుతుంది, ”అదే పదివేలు”, అవాంతరమూ దాటుతుంది. కామ్యార్ధం ఇలా చేయచ్చు, ఈ కామ్యం అనగా కోరిక కూడా ధర్మబద్ధమైనదై ఉండాలి. మరో మాటకూడా ”లలితా సహస్రం పారాయణ చేయనిదే ఉదయమే పచ్చి మంచినీళ్ళయినా తాగనూ” అన్నవారు, అంతెందుకు నాతో సహా అందరమూ చేసే పొరపాటు ఒకటుంది. లలితా సహస్రం మూడు అధ్యాయాలుగా ఉంటుంది. అందరం రెండవ అద్యాయం మాత్రం పారాయణ చేసి ”అయిందని”పిస్తాం. అలాకాదు మూడు అధ్యాయాలూ పారాయణ చేయాలి. ఇలా పది సార్లు పారాయణ చేస్తే కలిగే ఫలితాన్నే మహాప్రసాదం అంటాం, అదే! ”పదివేలు”, అదే అనంతం.ఇప్పటికి కొన్ని కుటుంబాలలో పెద్దలు దీనిని ఆచరిస్తున్నట్టు ఉంది.

అమ్మ గురించి ఎంతచెప్పినా తీరదు, ఈ నామాలు పారాయణ చేసేటపుడు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి, ఒక్కోనామం చాలా పెద్దదిగా ఉంటుంది, దాన్ని మధ్యకి విరిచి చదితే అర్ధం మారిపోతుంది, తప్పు అర్ధం కూడా వచ్చే సావకాశాలున్నాయి. నామాలు అర్ధాలు తెలుసుకుని పారాయణ చేయడం మంచిది. ఈ కింద లింక్ లో నామ విభజన ఉంది, చూడండి. అలాగే పూర్వపీఠిక ఉత్తర పీఠికా ఇచ్చారు.

http://syamaliyam.blogspot.in/2013/10/blog-post.html

వారికి కృతజ్ఞత తెలుపుతున్నా. ఈ నామాలని కామ్య రహితం గా పారాయణ చేయడం మంచిది, కామ్యంతో నూ చేయచ్చు, తప్పులేదు. పారాయణ చేస్తే కొన్ని శక్తులు మనలో చేరుతాయి, గాలిలో ఎగరగలనా? అని ప్రశ్న వేస్తే చెప్పలేను, అమ్మ దయ ఉంటే శంకరులు చెప్పినట్టుగా ”మూకం కరోతి వాచాలం, పంగుం లంఘయతే గిరిం”, సాధ్యం చేయగలది అమ్మ. ఏమో! ఎవరు చూడొచ్చేరు? నిన్నటిదాకా జులాయిగా తిరిగినవాడు అమ్మ దయతో కుదురుకుని విదేశాలకి ఎగిరిపోయాడేమో, గాల్లో…అమ్మ నామాలు నిష్ఠగా పారాయణ చేయండి, ముందు కలిగే శక్తి వాక్కు, అనగా విద్య, ఆ తరవాత మీ ఓపిక…..కొన్ని జాగ్రతలూ తీసుకోవాలిసుమా! పెద్దలనదగండి చెబుతారు.

ఇది నామాట కాదు అమ్మ మాట,  అదే పదివేలు మాట. మీరు మాట కలిపితే అదేపదివేలు….

 

శర్మ కాలక్షేపంకబుర్లు-ప్రాప్తం

ప్రాప్తం

ప్రాప్తం ఉంటేగాని అంటేది అంటదు, ముట్టేది ముట్టదు అంటారు. నిజంగా ఇది ఎప్పుడూ నాకు అనుభవంలోకి రాలేదుగాని, గురువారం ఉదయం ఇది బలే అనుభవమే అయింది.

ఉదయం పూట మా దగ్గరలోని మెయిన్ రోడ్ వెంట నడుస్తాం, ఇద్దరు ముగ్గురు మిత్రులం, కబుర్లు చెప్పుకుంటూ. ఒక కిలో మీటర్ దూరం ముందుకు, వెనక్కి నడుస్తాం. మంగళవారం, శుక్రవారం, దశమి, ఏకాదశి ఇలా వారం వర్జ్యం అనుకుంటూ బద్దకించడం మూలంగానూ, బుర్ర ఏకుల బుట్టలా ఉన్నది కాస్తా గూళ్ళబుట్టలా పెరిగిపోయి, గడ్డం కూడా పెరిగి, నానా అవ్యవస్థగానూ తయారయింది. కొంత నీరసమూ కారణం, బద్ధకానికి. ఈ పరిస్థితులలో డాక్టర్ దగ్గరకెళితే రెండు సెలైన్లు పెట్టి, వేసవికాలం బాగా నడచిపోతుందన్నారు. దానితో మర్నాడు ఉదయానికి కొంత హుషారు చేరి నడకలో రోడ్డు పక్కనే ఉన్న మంగలి షాపు, అప్పుడే తీస్తుంటే, ”షాపు తీసి సద్దుకుని సిద్ధంగా ఉండు, ముందుకెళ్ళి వస్తానని” చెప్పి, ముందుకు నడకకి పోయాను. పది నిమిషాలలో తిరిగొచ్చేటప్పటికి మంగలి షాపు తాళాలు వేసి ఉంది, ఇదేంటీ ఇప్పుడేకదా తీశాడు, అప్పుడే తాళమేశాడేమో అనుకుని, ఏమైనా, మరో చోటయినా ఈ రోజు ఈ చీదర వదలించుకోవాలనుకుని ముందుకి అడుగేశాను.

చాలా దూరమే నడిచాను, మరినాలుగడుగులేస్తే మరో మంగలి షాపు, కనపడుతోంది, తీసిఉంది కూడా, ఎవరూ ఉన్నట్టూలేదు. ఈ లోగా వెనకనుంచి ఎవరో సైకిల్ మీద వచ్చి ”బాబుగారు నమస్కారం” అన్న మాట వినిపించింది. ఎవరా! అని చూస్తే ఒకప్పుడు ఇక్కడ మంగలిగా నాకూ పని చేసినవాడే, తొందరగా గుర్తుపట్టలేకపోయా. తనకు తానుగా పరిచయం గుర్తు చేశాడు, ”ఓర్ని నువ్వా! ఎప్పుడొచ్చావు గల్ఫ్ నుంచి ”అని కుశల ప్రశ్నవేశాను, ”పని చేయించుకోడానికి వెళుతున్నట్టున్నారు, రండి, మీ ఇంటి దగ్గరలోనే షాపు పెట్టేను, నిన్ననే కొబ్బరికాయ కొట్టేను, మీది ఈ రోజు బోణీ బాబు గారు, రండి, వెళదామ”ని అంటూ, ”బాబయ్యా! దూరపుకొండలు నునుపు, అక్కడేదో సంపాదించేసుకోవచ్చనుకున్నాను, ఎక్కడి బాధలు అక్కడున్నాయండి, అనుభవం లోకొస్తేగాని తెలియలేదు, మరి వెళ్ళనండి, కలిగినదో, లేనిదో, పెళ్ళాం పిల్లలతో ఇక్కడే పడిఉంటాను, నాకు ఇక్కడమాత్రం ఏం తక్కువైంది బాబయ్యా! ఆశకిపోయా తప్పించి” అంటూ షాపు దగ్గరకి తీసుకొచ్చాడు, షాపెక్కడా అనుకుంటే, అది ఇందాకా తాళం వేసుకుపోయినవాని షాపు దగ్గరే, పక్కనే. అతనూ అప్పుడే తిరిగొచ్చాడు,ఇద్దరూ ఒకసారే తాళాలూ తీశారు, తాళం తీస్తూ మొదటి మంగలి సాలోచనగా నాకెసి చూస్తూ, నీరసంగా నవ్వేడు… అప్పుడు చెప్పేను ”ప్రాప్తవ్యమర్ధం లభతే మనుష్య” ఎవరికి, ఎలా, ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎందుకు రాసిపెట్టి ఉంటే, అలాగే జరుగుతుంది నాయనా! నీతో మళ్ళీ వస్తానని చెప్పి ముందుకెళ్ళి తిరిగొచ్చేసరికి నీవు తాళం వేసుకుపోయావు, ముందుకుపోతే వీడు నన్ను గుర్తించి, నా వెంటపడి ఇక్కడికి తీసుకు తెచ్చుకున్నాడు” అని కొత్త షాపులోకి అడుగుపెట్టేను.

నన్ను కుర్చీలో కూచోబెట్టి ముందు నా పని చూశాడు, కొత్త షాపు మంగలి. చిత్రం నేనొక అరగంట పైగా షాపులో ఉన్నను, పాత షాపులోకి ఒక్కడు రాలేదు. పాత షాపు మంగలి ఉదయమే పని చేయించుకోడానికి వెళితే, నన్ను కూచోబెట్టి షాపు తుడుచుకోడం,నీళ్ళు తెచ్చుకోవడం, వగైరా పనులు చేసేవాడు, ఎన్నో సార్లు చెప్పేను, ”ఉదయమే వచ్చినవారిని కూచోబెట్టి నీపనులు చేసుకోడం కాదు, వీటన్నిటిని రాత్రి పూర్తి చేసుకుని, ఉదయం షాపు తీసినవెంటనే పని చేసేందుకు సిద్ధం గా ఉండ”మని, ఎన్ని సార్లు చెప్పినా ఉపయోగం లేకపోయిందతనికి, అతని అలవాటూ మార్చుకోలేకపోయాడు. పని మీద శ్రద్ధలేకపోయింది……ఇది ఒక మంగలిషాపుకే పరిమితంకాదు, క్లయింట్/ చందాదారుడు/ సేవ చేయించుకునేవారు వచ్చాకా, వారిని కూచోబెట్టి మనం ఆఫీస్ సద్దుకోవడం మొదలుపెడితే, వచ్చినవాడు, ”వీడు బద్ధకస్థుడ”ని మరొకరి దగ్గరికి పోతారు, అది సాఫ్ట్ వేర్ కంపెనీ కావచ్చు, మంగలి షాపు కావచ్చు,డాక్టరూ కావచ్చు, మరేదైనా కావచ్చు, మరొకటీ కావచ్చు. ముందు కావలసినది, పనిపై శ్రద్ధ, శ్రద్ధ, ఇది లక్ష్మీ దేవి ఐదో పేరు…..ఈవిణ్ణిబట్టే ఏదయినా…. ”ప్రాప్తవ్యమర్ధం లభతే మనుష్య” (మానవుడికి ఎంత ప్రాప్తం ఉంటే అంతే సొమ్ము దొరుకుతుంది)…నిజమే కాని శ్రద్ధలేనివానికి లక్ష్మి దొరకదు.

చిన్న తల్లి  మన ముందు నడవకూడదు, మనం ఆమెతో సమానంగానూ నడవ కూడదు. ముందున్న చిన్న తల్లి  మనలని ఊరుస్తూ ఉంటుంది, చేతికి దొరకదు, ఎండమావిలో నీరులాటిది. అవిడ ముందు నడుస్తూ ఉంటుంది, మనల్ని వెనక పరుగులు పెట్టిస్తుంది. చివరికి బాధే మిగులుతుంది. చిన్న తల్లి తో సమానంగా నడస్తే, ఆమె వెలుగులో మనకి కళ్ళు కనపడవు, ఆ తరవాత జరిగేది నేను చెప్పక్కరలేదు. చిన్న తల్లి మన వెనక ఉండాలి, ”నీకేం భయం లేదు, ముందుకి నడు” అని వెన్ను తట్టాలి, అప్పుడు మన జీవితం ఆనందంగా నడుస్తుంది.

శ్రద్ధఉంటే…. మన వెనక చిన్నతల్లి నడుస్తుంది లేకపోతే ……………..A slip between the cup and the lip…..అదీ తేడా……